فال حافظ

احترام به حريم خصوصي حق شهروندان است
خط قرمزی برای رسانه ها
 
 
گروه حقوقی - اطلاع‌رسانی در مورد آنچه پیرامون ما اتفاق می‌افتد، یکی از اصلی‌ترین رسالت‌های رسانه است. امری که با پیشرفت علم و فنآوری و رشد بسیار سریع تکنولوژی، به موضوعی دقیق و گسترده بدل شده است. در همین خصوص یکی از مهم‌ترین خط قرمزهایی که باید در زمینه اطلاع‌رسانی مراعات شود و ارباب رسانه موظف به رعایت دقیق آن هستند، حفظ حریم خصوصی افراد است.
 
هیچ رسانه‌ای به بهانه کسب اطلاع و نشر اخبار، حق ندارد به حریم خصوصی افراد وارد شود. حریم خصوصی از جمله حقوقی است که انسان‌ها به دلیل نیازهای شخصی از یک طرف به آن وابسته‌اند و از طرف دیگر به دلیل ضرورت زندگی جمعی مکلفند این حق را نسبت به دیگران به رسمیت بشناسند. اما امروزه با گسترش ابزارهای اطلاع‌رسانی و استفاده گسترده از اینترنت، این حق به یکی از اضطراب بر‌انگیزترین مسایل حقوق بشر تبدیل شده است. با توجه به ناشناس بودن کاربران و سهولت استفاده از اینترنت، تجاوز به حریم خصوصی افراد به سرعت افزایش یافته و نگاه دولتمردان را در جهت حمایت از حریم خصوصی افراد به این مقوله سوق داده است.
 تعریف حریم خصوصی
حريم خصوصي مفهومي است که تعريف آن به شرايط محيطي بستگي دارد. در واقع، حريم خصوصي خط قرمزي براي حدود حضور جامعه در زندگي شخصي افراد محسوب مي‌شود.
بنابراين، مي‌توان گفت: حريم خصوصي تمايل اشخاص است به اينکه آزادانه تصميم بگيرند که تحت چه شرايطي و تا چه ميزاني خود وضعيت و رفتارشان را براي ديگران فاش کنند. از نگاه کلي حريم خصوصي همه افراد محترم است.
با اين وجود، شهرونداني که از شهرت اجتماعي برخوردارند، بيش از يک شهروند عادي مورد توجه قرار مي‌گيرند.
از يک سو مسووليت اجتماعي که ايشان بر عهده گرفته‌اند، آنان را در قبال جامعه پاسخگو مي‌کند و از سوي ديگر وجهه اجتماعي آنان بخشي از زندگي خصوصي آنان را نيز تحت تاثير قرار مي‌دهد. اين در حالي است که شهروندان عادي جامعه اين‌گونه افراد را الگو قرار مي‌دهند.
اسلام پیشرو در حفظ حریم خصوصی
به‌ رغم سابقه کوتاه غرب در حمايت از حريم خصوصي حمايت از حريم خصوصي در حقوق اسلامي از پيشينه‌اي طولاني برخوردار است. حريم خصوصي پيش از آنکه در غرب و کنوانسيون‌ها و اسناد بين‌المللي حقوق بشر پيش‌بيني شود، با تاکيد بسيار در منابع اسلامي مورد توجه بوده و در آيات متعددي از قرآن مجيد، بر لزوم رعايت حريم خصوصي اشخاص تاکيد شده است.
سنت پيامبر اکرم(ص) و سیره ائمه اطهار(ع) نيز سرشار از توصيه‌هايي در پرهيز از نقض مصاديق مختلف حريم خصوصي است. همان‌طور که گفته شد، احترام به حريم و امور خصوصي ديگران از توصيه‌هاي تاکيد شده اسلام است.
در منابع اسلامي نظير قرآن، سنت و اجماع، احکام متعددي درباره وجوه مختلف حريم خصوصي وجود دارد. البته، اصطلاح «حريم خصوصي» در آيات قرآن و در روايات اسلامي استعمال نشده است و موضع اسلام در مواجهه با حريم خصوصي، موضع به‌اصطلاح «تحويل‌گرايانه» است؛ يعني حريم خصوصي، در قالب احاله به حقوق و آزادي‌هاي ديگر نظير حق مالکيت، منع تجسس، اصل برائت، منع سوء‌ظن و اشاعه فحشا و سب و هجو، قذف، سخن چینی و غيبت و خيانت در امانت مطرح شده است.در ادامه به بررسي مصاديقي از رعايت حريم خصوصي شهروندان كه در اسلام مورد تاكيد قرار گرفته است می پردازیم.
ممنوعیت تجسس و تفتيش
تلاش برای دستیابی به امور پنهانی یا شر و عیوب اشخاص با هر انگیزه‌ای که صورت بگیرد، عرفا تجسس به شمار می‌رود.
همچنين پرس‌‌وجو از امور ظاهری یا امور خیر دیگران با انگیزه شر، تجسس محسوب می شود. در ممنوعیت تجسس در امور دیگران، قرآن کریم در آیه 12 سوره مبارکه الحجرات می‌فرماید: یا اَیهَا الَّذینَ ءامَنوُا اِجْتَنِبوُا کَثیرا مِن الْظَنِّ إِنَ بَعْضَ الْظَنِّ إثْم‎ٌ وَ لاتَجَسَّسوُا... یعنی « ای اهل ایمان از بسیار پندارها (و گمان بد) در حق یکدیگر اجتناب کنید که برخی ظن و پندارها (باطل و بی‌حقیقت و) معصیت است، و نیز هرگز (از حال درونی هم) تجسس مکنید (و جاسوس بر احوال خلق مگمارید)».
همچنین از پیامبر اکرم نقل شده است « ایاکم و ظن فإن الظن اکذب الحدیث و لاتجسسوا و لاتباغضوا و کونوا إخوانا».
همچنین حضرت علی علیه‌السلام در نامه خود به مالک اشتر در زمانی که وی را به عنوان فرماندار مصر انتخاب كردند، وی را از تجسس در احوال مردم منع فرموده و مالک را به پوشانیدن عیوب مردم و دوری جستن از کسانی که عیوب دیگران را آشکار می‌سازند توصیه فرموده است.
ممنوعیت سوءظن
سوءظن در قرآن و سنت به عنوان منشأ و ریشه اصلی تجسس و تفتیش در امور خصوصی دیگران معرفی شده است و بنابراین لازم است مردم از آن بپرهیزند.
ممنوعیت ورود به منازل بدون استیذان
در آیات قرآن کریم و سنت اسلامی، ورود به منازل اشخاص منوط به استیناس و استیذان است. استیناس به معنی معرفی خود قبل از ورود است تا صاحب منزل در صورت تمایل در را بگشاید. استیذان نیز سبک اجازه صاحب منزل قبل از ورود است. خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: «لاتدخلوا بیوتا غیر بیوتکم حتی تستأنسوا و تسلموا علی أهلها» و در جای دیگر می‌فرماید «و أتوا البیوت من ابوابها» یعنی برای ورود به منازل مردم تنها از در آن وارد شوید.
ممنوعیت استراق سمع و بصر
استراق سمع نیز در سنت اسلامی ممنوع است به طوری که پیامبر اسلام (ص) فرموده‌اند هر کس به مکالمات دیگران در حالی که آنها مایل نیستند، گوش فرا دهد، در روز قیامت به گوش وی سرب گداخته ریخته می‌شود.
همچنین هتک ستر و نگاه کردن به آنچه که نوعا یا شخصا در قلمرو حریم خصوصی قرار می‌گیرد، ممنوع است.
حریم خصوصی در قوانین ایران
ضرورت رعایت حریم خصوصی افراد توسط نظام جمهوری اسلامی ایران با استناد به آیات قرآن از جمله آیات ۲۷ و ۲۸ سوره‌نور که اشاره به حریم خصوصی مکانی دارد و همچنین تاکید روایات بر ممنوعیت تجسس در امور دیگران روشن است.
امام خمینی(ره) که درتمامی عرصه‌ها، خط‌مشی اسلامی داشت حریم خصوصی مردم را پیامبرانه پاسداری کرد.
ایشان در تاریخ ۲۴/۹/13۶۱ فرماني 8 ماده‌ای خطاب به قوه‌قضاییه و تمام ارگان‌های اجرایی در مورد اسلامی شدن قوانین صادر کرد و در این فرمان ورود بدون اذن به منازل و محل کار افراد و شنود تلفن و گوش دادن به نوار و ضبط صوت دیگران به نام کشف جرم و تجسس در اسرار دیگران و افشای آن را ممنوع و جرم دانست.در اصول ۲۲ و ۲۳ و ۲۵ قانون اساسی جمهوری اسلامی نیز رد پ8C �%ر �B�ز در س� اؼن تل (�ا مٌ‌شوا %D� و DB�اߧ ىرد.< BR>اسՄ ۲۲ و %8�نون اساسی إٌ‌ؿوؼد: «يٌد;�ت %D� جهنس%مرلب%ج݂وه�9� ۵رөه ارراد هز�8�جرص�B�رՈن اسا�9�ير ار موررد %D� که پ%%8�نون اجظؼد�8�ه %D� %D� �BR>اۃՄ ۲۲ 9� %8�نون اساسی إم اڱریذ�8�ظ %8�ٌد ره ممنوع ىردن و تۃՄ ۲۲ اؼن فճاքف�8�ه ویهن و %9�‌ؿه %D� که ٫يرررآی %D�%مֱآۇنسن قام %Dه‌ها، ضبط و فاش کردن مکالمات تلفنی، افشای مخابرات تلگرافی و تلکس، سانسور، عدم مخابره و نرساندن آنها، استراق سمع و هرگونه تجسس ممنوع است مگر به حکم قانون».
با این همه، لزوم تدوین قانون خاص برای رعایت حریم خصوصی احساس می‌شود چراکه قانون اساسی به کلیات می­پردازد و جزییات آن بر عهده قانون عادی است تا در آن به حدود و ثغور این حریم و جنبه‌های مختلف آن و همچنین تعیین مجازات‌ها توجه شود.
حریم خصوصی در اسناد بین المللی
حق حریم شخصی به خوبی در قوانین بین‌المللی آمده است.
به دنبال پذیرش اعلامیه جهانی حقوق بشر در سال ۱۹۴۸ و ماده ۱۲ که مستقیما در رابطه با موضوع حریم شخصی است، شروط مشابهی در قرارداد بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی و کنوانسیون اروپا در مورد حقوق بشر و سایر کنوانسیون‌ها و توافقات منطقه ای آمده است.
اعلامیه جهانی حقوق بشر در ماده ۳ چنین می‌گوید: «هر فردی حق زندگی، آزادی و امنیت شخصی دارد» و در اصل ۱۲ نیز آمده: نباید در زندگی خصوصی، امور خانوادگی، اقامتگاه یا مکاتبات هیچ‌کس مداخله‌های خودسرانه صورت گیرد یا به شرافت و آبرو و شهرت کسی حمله شود. در برابر چنین مداخله‌هایی برخورداری از حمایت قانون حق هر شخصی است.
شورای اروپا در قطعنامه‌ای که درباره حریم خصوصی صادر کرده حریم خصوصی را به عنوان حقی نسبت به داشتن زندگی با سلیقه خود و حداقل مداخله دیگران تعریف کرده است.
همچنین کنفرانس حقوقدانان درباره حق رعایت حریم خصوصی که در نروژ برگزار شد، در بند ۲ اعلامیه خود آورده است: «حق حریم خصوصی حقی است نسبت به تنها ماندن نسبت به زندگی کردن با سلیقه خود و با حداقل درجه مداخله دیگران».
در اعلامیه حقوق بشر اسلامی مصوب ۱۴ محرم ۱۴۱۱ قمری در قاهره نیز درماده ۱۸ قسمت «ب» در زمینه توجه به حریم خصوصی آورده است :«هر انسانی حق دارد که در امر زندگی خصوصی خود استقلال داشته باشد و جاسوسی یا نظارت بر او و مخدوش کردن حیثیت او جایز نیست و باید از او در مقابل هرگونه دخالت زورگویانه حمایت شود».توجه به حریم خصوصی در بیانیه اصول اجلاس عالی سران درباره جامعه اطلاعاتی مصوب ۱۲ دسامبر ۲۰۰۳ نیز دیده می‌شود. در ماده ۳۵ این بیانیه آمده: «تقویت چارچوب اطمینان‌بخش از جمله امنیت اطلاعات و امنیت شبکه، تضمین اعتبار، حفظ حریم خصوصی و حمایت از مصرف‌کننده از پیش‌شرط‌های ایجاد جامعه اطلاعاتی و ایجاد اعتماد میان استفاده‌کنندگان از فنآوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی است».
در ماده ۵۸ این بیانیه نیز در استفاده از فنآوری‌های اطلاعاتی رعایت حقوق بشر و آزادی‌های بنیادین از جمله حریم خصوصی تاکید شده است.

 

برچسب‌ها: احترام به حريم خصوصي حق شهروندان است
ادامه مطلب