گروه حقوقی - شئونات و آداب اسلامی، بیشترین ارزش را برای جامعهای دارد که در قانون اساسی خود، اسلام را دین رسمی کشور انتخاب کرده است. متعاقب این ارزشگذاری، شهروندان ایرانی احترام ویژهاي برای این موضوع قایل هستند. تقریبا در تمامی کشورهای جهان از لحاظ مکانی و در تمامی ادوار از لحاظ زمانی، مقدس شمردن یکسری از مسایل نزد مردمان کشورها دیده میشود.
بنابراین اصولا بیش ترین توجه و حساسیت نسبت به مقدسات از سوی مردم صورت میپذیرد. در چنین شرایطی آیا معقول و منطقی است که رسانههای آن کشور را در نادیده گرفتن این ارزشهای مهم جامعه آزاد بگذاریم؟ پاسخ این سوال را در گفتوگو با کارشناسان حقوقی بررسی میکنیم.
جایگاه مقدسات اسلامی
یک وکیل دادگستری در توضیح جایگاه مقدسات اسلامی در شئونات کشور ایران توضیح میدهد: قانون اساسی کشور سرشار از تاکید و توجه به ضوابط دین اسلام است. این توجه و تاکید به این دلیل است که مردم مسلمان کشورمان بیش ترین توجه را به آیین و مقدسات مذهبی دارند. مطمئنا این توجه و حساسیت بالا باعث خواهد شد که مسلمانان ایرانی هم واکنش شدیدی را نسبت به رعایت نکردن آداب مربوط به مقدسات اسلامی نشان دهند.
مهدی تیماجی به این نکته اشاره میکند و می گوید: رسالت مطبوعات، اطلاعرسانی دقیق و درست به مردم و احترام به مقدسات یک جامعه است. مخاطبان مطبوعات پرشمار هستند. از طرفی این نهاد اطلاعرسانی در کشورها عمومیت دارند. بنابراین انتظار رعایت چنین مسئله مهمی و احترام به مقدسات از رسانهها و به خصوص مطبوعات بسیار زیاد است. به طور قطع موضوع اهانت به شئونات و مقدسات اسلامی از سوی مطبوعات با واکنش شدید از طرف مردم همراه خواهد بود. اعتقادات مذهبی به ویژه در جوامعی که علایق دینی در آن به شدت وجود دارد، با شخصیت افراد جامعه آمیخته است. در این وضعیت اگر قرار باشد کوچک ترین خدشه و یا هرگونه تعدی از سوی مطبوعات به اعتقادات و باورهای دینی افراد آن جامعه وارد شود، موجب جریحهدار شدن افکار و احساسات عمومی میشود.
برخورد قانونی با اهانت به مقدسات
این کارشناس حقوقی خاطرنشان میکند: نادیده گرفتن مقدسات اسلام، تجاوز به حقوق اکثریت قریب به اتفاق جامعه است و میتواند نظم عمومی و اخلاق حسنه را در جامعه به خطر اندازد. به همین دلیل قانونگذار ما به فکر برخورد قانونی با این افراد افتاده و در قالب مادهای به جرمانگاری توهین به مقدسات اسلامی پرداخته است. ماده 513 قانون مجازات اسلامی مصوب 1375 در زمینه توهین به مقدسات مقرر کرده که هر کس به مقدسات اسلام و یا هر یک از انبیای عظام یا ائمه طاهرین (ع) یا حضرت صدیقه طاهره (س) اهانت کند اگر مشمول حکم سابالنبی باشد، اعدام میشود و در غیر این صورت به حبس از 1 تا 5 سال محکوم خواهد شد. تیماجی توضیح میدهد: در زمینه جرم مذکور باید گفت که اساسا جرم اهانت به مقدسات از جرایم علیه شخصیت معنوی و حیثیت افراد یک جامعه اسلامی محسوب میشود. به همین خاطر در اکثر قوانین اساسی، احترام به آزادی معنوی انسانها از دسته حقوق اساسی آنها شناخته شده و هر گونه تعدی به آنها طبق قانون جرم قابل مجازات است. بر همین اساس مقنن کشور ما نیز در ماده 513 به بیان مجازات در ارتباط با ارتکاب این اعمال پرداخته است.
بررسی قوانین مربوط به اهانت به مقدسات
یکی دیگر از کارشناسان حقوقی در خصوص جرمانگاری اهانت به مقدسات توضیح میدهد: اهانت یک عنوان مجرمانه کلی است که در ماده608 قانون مجازات اسلامی پیشبینی شده است و مصادیق فراوانی دارد، اما برخی از مصادیق اهانت به دلیل اهمیتی که دارند، به صورت جداگانه یا با عنوان مجرمانه خاصی در قانون پیشبینی شده است، مانند جرم قذف که جزو جرایم حدی است یا اهانت به مقدسات اسلام یا انبیای عظام (ع) یا ائمه طاهرین (ع) یا حضرت صدیقه طاهره(س). مهم ترین مستند قانونی این جرم ماده 513 قانون مجازات اسلامی است که برای اولینبار این جرم را وارد قانون مجازات اسلامی کرده است در حالی که قانون مجازات عمومی و قانون تعزیرات سال 1362 اشاره به این جرم نداشتند. فغاننژاد ادامه میدهد: در بررسی کلمه سب که در قانون مجازات اسلامی جرمانگاری شده است، میگوید: سب در لغت به معنای دشنام و کلمه اهانت به معنای کوچک شمردن و تحقیر است. تفاوت میان سب و اهانت روشن و کامل نیست. فقها در کتب فقهی خود دقیقا مشخص نکردهاند که چه عنوان و لفظی سب محسوب و نامیده میشود. در مقابل نیز مشخص نکردهاند که چه لفظ و یا عمل و حرکتی، اهانت محسوب میشود. وی یاد آور میشود: تنها موردی که وجود دارد این است که فقها تقریبا همه بر این عقیده هستند که سب پیامبر اسلام مستوجب قتل است و روایاتی نیز در این زمینه وجود دارد.
رويكرد قانون مطبوعات
این وکیل دادگستری در خصوص رویکرد قانون مطبوعات به اهانت به مقدسات اسلامی میگوید: در اين مورد قانون مطبوعات مصوب 1364 داراي احكامي است. ابتدا بايد اشاره شود كه طبق بند 7 ماده 6 قانون فوق اهانت به دين مبين اسلام و مقدسات آن و همچنين اهانت به مقام معظم رهبري و مراجع مسلم تقليد ممنوع است.
فغاننژاد ادامه میدهد: ماده 26 نيز اشاره دارد به اينكه هركس به وسيله مطبوعات به دين مبين اسلام و مقدسات آن اهانت كند، در صورتي كه به ارتداد منجر شود، حكم ارتداد در حق وي صادر و اجرا و اگر به ارتداد نينجامد، طبق نظر حاكم شرع بر اساس قانون تعزيرات با وي رفتار خواهد شد.
در حال حاضر ارتداد جرمانگاري نشده است و درنهايت ميتوان بر اساس ماده 513 قانون مجازات اسلامي مرتكب را محكوم كرد.
مفهوم مقدسات اسلامی
این کارشناس حقوقی در بررسی مفهوم مقدسات اسلامی میگوید: در صدر ماده فوق به مقدسات اسلام اشاره شده است. اگرچه در قانون مجازات اسلامی تعریف روشن و دقیقی از مقدسات اسلامی ذکر نشده است، اما به هر حال موضوعاتی وجود دارد که مورد احترام تمامی مسلمانان است و در مقدس بودن آنها تردیدی نیست. به طور مثال قرآن کریم، نماز، روزه، حج، توحید، اعتقاد به قیامت و... جزو این دسته هستند. پس مقدسات اسلام نیز معنای گسترده ای دارد.
فغاننژاد ادامه میدهد: شاید بتوان این طور نتیجه گرفت که مواردی که مورد احترام تمامی مسلمانان است، مانند نماز و روزه و مانند اینها مسلما جزو مقدسات اسلامی محسوب میشود. اما سوال اینجاست که در برخی از امور که در این حد و اندازه نیستند، چه باید کرد؟ آیا باید آنها را نیز جزو مقدسات اسلام به حساب آورد و در صورت مخالفت با آنها باید گفت که شخص به مقدسات اهانت کرده است؟ یا آنکه برعکس باید گفت که این امور در آن حدی نیستند که جزو مقدسات اسلامی شمرده شوند؟ در صورت پذیرش بخش دوم طبیعتا مخالفت و رها کردن آنها نیز اهانت محسوب نشده و شخص مرتکب مشمول مجازات تعیین شده توسط قانونگذار در رابطه با اهانت به مقدسات مذهبی نمیشود.
این حقوقدان میگوید: به نظر میرسد که در این مسئله باید به عرف جامعه رجوع کرد. یعنی در صورت حادث شدن چنین مسئلهای، قاضی با مراجعه به عرف باید حکم قضیه را صادر کند. برای روشن شدن مطلب میتوان مثالی را به این صورت بیان کرد: فردی در سفر است و میخواهد نماز روزانه خود را به جا آورد. در اینجا اکثر فقها فتوا دادهاند که نماز مسافر شکسته است. در مقابل فقهایی با این نظر مخالف هستند. حال اگر در مطبوعات شاهد مخالفت شدید با این نظریه غالب باشیم، آیا باید معتقد بود که نویسنده به مقدسات اسلام اهانت کرده است؟ همانطور که در بالا گفته شد، در این موارد معیار و ملاک عرف جامعه است. قاضی پرونده با توجه به عرف و عادت در این سری از قضایا تصمیم میگیرد.
تفاوت اهانت با تحليل علمي-مذهبي
فغاننژاد در انتها به بیان تفاوت اهانت با تحلیل علمی و مذهبی میپردازد و میگوید: در ارتباط با اهانت به دین مبين اسلام و مقدسات آن بايد گفت كه تمام اين اموري كه گفته شد تا زماني كه جنبه تمسخر و يا توطئه عليه دين نداشته باشد، اهانت محسوب نميشود. مضافا اينكه اگر با تحليل علمي و همراه با پاسخ فقها و انديشمندان و دانش پژوهان اسلامي براي برطرف كردن ابهامات باشد، امري مجاز به شمار ميآيد. در اين حالت عمل فوق مطابق با آيات قرآني از جمله آيه «فبشر عباد الذين يستمعون القول فيتبعون احسنه» است. ولي تحقير و تخفيف احكام ديني متفاوت از مسئله فوق است. در اينجا به كار بردن الفاظ خوار و كوچككننده درباره آيات قرآني و احكام دين مبين اسلام به عنوان كاملترين دين آسماني، خلاف قانون و موجب مجازات است.
این وکیل دادگستری در پایان نتیجه میگیرد: اهانت به مقدسات اسلام، یکی از عناوین مجرمانه است که در ماده 513 قانون مجازات اسلامی به عنوان یک جرم عمومی پیشبینی شده است و میتوان آن را جزو جرایم دینی و مذهبی دانست. زیرا در فصلی بیان شده که عموما چهره دینی جرم مورد توجه بوده است، آمده است: (فصل دوم از کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی)
با توجه به آنچه کارشناسان در گفتوگو با «حمایت» مورد تاکید قرار دادند، باید گفت: در تمامی جوامع و به مرور زمان یکسری از عقاید و یا آداب و رسوم به طور جمعی و همگانی پدید میآید. زمانی که یک طرز فکر در زندگی اجتماعی مردمان یک کشور درونی و نهادینه شود، آن موضوع ارزشمند جلوه میکند. در واقع آن موضوع به عنوان یک ارزش برای جامعه تلقی خواهد شد. طبیعتا تخلف و زیر پا گذاشتن آن مسئله ارزشمند نیز یک عمل ناشایست محسوب خواهد شد. این مسایل و موضوعات از خاستگاههای متفاوتی نشات گرفته میشوند. خاستگاههای فرهنگی، مذهبی و عرفی از جمله منابع اولیه الهام بخش این آداب و رسوم و شیوه زندگی ارزشمند هستند.
برچسبها: مرزهای حفظ شئونات اسلامی در فضای رسانه ای
ادامه مطلب
