گروه حقوقی - مهمترین عامل بازدارنده از ارتکاب جرم چیست؟ عوامل مختلفی در پیش گیری از وقوع جرم موثر هستند اما بازدارندگی درونی که ما از آن به اخلاق تعبیر میکنیم بیشترین تاثیر را در پیش گیری از ارتکاب جرایم در جامعه دارد. در جامعه دینی ما، تاکید بر رعایت اخلاق اسلامی میتواند نقش موثری در کاهش جرایم در جامعه بازی کند.
به عنوان شاهد آن میتوان به کاهش قابل ملاحظه جرایم در ماه مبارک رمضان اشاره کرد. در ادامه در گفتوگو با کارشناسان به بررسی بیشتر این موضوع میپردازیم.
یک مدرس دانشگاه در این باره میگوید: دین اسلام برای پیش گیری از جرایم اهمیت زیادی بوده است به همین دلیل است که تدابیر خاصی را پیشبینی کرده است: برای مثال میتوان به قرضالحسنه اشاره کرد که از جرایم مرتبط با ربا پیش گیری میکند. چنانچه قرآن کریم در آیه 275 از سوره مبارکه بقره میفرماید: و خداوند تجارت را حلال کرده و ربا را حرام کرده و هرکس پس از آنکه پند و اندرز کتاب خدا به او برسد و از این عمل دست کشد خداوند از گذشته او درگذرد و عاقبت کار او با خدای مهربان باشد و کسانی که از این کار دست نکشند آنان اهل جهنماند و در آنجا معذب خواهند بود.
حامد رحمانیان ادامه میدهد:خداوند متعال همچنین در آیه 279 از سوره مبارکه بقره در زمینه منع رباخواری میفرماید: «پس اگر ترک ربا نکردید، آگاه باشید که به جنگ خدا و رسول او برخاستهاید در این حال با وجود کیفرهای مذکور جنبه پیش گیری از رباخواری در شریعت اسلام توجه شده و آن تاکید بر قرضالحسنه است که مانع از احتیاج به قرض ربوی گردد».
پیشگیری از فحشا با آسان گیری ازدواج
این کارشناس حقوقی بر آن است که: آسانگیری در امر ازدواج نمونه دیگری از راهکارهایی است که در دین اسلام برای پیش گیری از جرایم پیشبینی شده است. یکی از راهکارهای پیش گیری از فحشا آسانگیری در امر ازدواج است که غرض آن تشکیل خانواده و ایجاد نسل است تا بر تعداد مسلمانان پاک افزوده شود و جایی برای ناپاکان و کافران باقی نماند.
رفع نیاز مستمندان
وی می افزاید: اتفاق و احسان موضوع دیگری است که در این خصوص قابل بررسی است؛ باید پذیرفت که یکی از طرق پیش گیری از جرایم علیه اموال مانند دزدی رفع نیاز مستمندان به وسیله انفاق و احسان است چه خودداری از انفاق و احسان در طول زمان موجب میشود که مستمندان علیه اغنیا شورش كنند و اغنیا موجب هلاکت خویش شوند.
رحمانیان می افزاید: میتوان گفت که اگر فرد مومن در زندگی اجتماعی خود متوجه حرمتهای قوانین الهی باشد و با عنصر تقوا حتی تفکر و اندیشه گناه و جرم را از سر نگذراند جرمی مرتکب نخواهد شد و بدین طریق هدف پیشگیری اجتماعی از جرم حاصل خواهد شد.
ماه رمضان گواه عینی
یک کارشناس ارشد حقوق جزا و وکیل دادگستری در توضیح تاثیر دین بر کاهش جرایم به یک مصداق عملی یعنی کاهش جرایم در ماه مبارک رمضان اشاره میکند و میگوید: مراکز قضایی و انتظامی کشور آمارهایی را از کاهش جرایم مختلف همزمان با آغاز ماه مبارک رمضان اعلام میکنند. این جرایم شامل سرقت، نزاع، تجاوز به عنف، حمل و استفاده مشروبات الکلی، جرایم اخلاقی و... هستند همچنین جرایم رانندگی نیز در این ماه کاهش می یابد.
مهدی ظهوریان در گفت و گو با «حمایت» خاطرنشان میکند: واقعيت اين است كه در اين ماه بخاطر برخي تغيير رفتارها و مراسم مذهبي جوي در جامعه ايجاد ميشود كه سدي در برابر وقوع جرايم است و جرايمي نظير قتل عمد، سرقت مسلحانه و آدمربايي كاهش چشم گيري مييابد. بسیاری از کشورهای مسلمان جهان نیز در ماه رمضان با کاهش جرایم مختلف روبه رو هستند.
ایمان بهترین پلیس درونی
این وکیل دادگستری درباره نقش دین در کاهش جرایم میگوید: يكى از عواملى كه در پيشگيرى و يا كاهش جرم و كجروى اجتماعى، تأثير بسزايى دارد، ديندارى و ايمان به خداوند است. در واقع هنگامى كه آدمى دور از چشم آشنايان، همسايگان و ديگران است، نه قانون و نه افكار عمومى و نه هيچ چيز اجتماعى ديگر، كارهاى وى را كنترل نمىكند، بلكه در اين حالت، كنترل كار در پرتو ايمان به قدرتى صورت مىگيرد كه در همه مكانها و زمانها شاهد آدميان است و به رفتار پسنديده و نيك پاداش مىدهد و بدى و گناه را مجازات مىكند. يکي از نويسندگان در اين خصوص ميگويد: «پرورش درست مذهبى كه بر مبناى علمى استوار باشد و داشتن ايمان كامل، بزرگ ترين عامل بازدارنده جنايى است».
ظهوریان ادامه میدهد: همچنين فرويد و رايزمن معتقدند عواملى وجود دارند كه انسان را به طور درونى از كارهاى نامشروع و خلاف باز مىدارند. يكى از مهمترين اين عوامل دين است. دين با ايجاد يك سامانه كنترل درونى قوى در انسانها آنها را از انجام دادن كارهاى خلاف و نامشروع باز مىدارد و سبب مىشود كه آدميان خود را از لحاظ درونى كنترل كنند. اين قوىترين و مؤثرترين كنترل است، آن هم بدون هزينه نيروهاي انتظامى و پليسي دورکنيم، جامعهشناس بزرگ فرانسوي نيز معتقد است که دين، يکي از عوامل مهم کنترل انسانها و عامل بازدارنده آنها از ارتکاب جرم و جنايت است. به عقيده علامه طباطبايى نيز هر چند قوانين و مقررات عادلانهاى وضع شود و احكام جزیى سخت و تهديدكننده هم وجود داشته باشد، در عين حال، جلوى تخلف و ارتكاب جرم را جز به وسيله اخلاق فاضله انسانى نمىتوان گرفت. قوانين و مقررات، از تخلف و نافرمانى در امان نمىماند مگر اينكه بر پايه اخلاق فاضله انسانى قرار داده شود و اخلاق نيز نمىتواند سعادت انسانى را تضمين كند و او را به كارهاى شايسته وا دارد، جز در صورتى كه متكى بر توحيد و دين توحيدى باشد.
این کارشناس ارشد حقوق جزا و جرمشناسی در ادامه بررسی نظریاتی که بر تاثیر اندیشهها و باورهای دینی در کاهش جرایم صحه میگذارند میگوید: گات فردسون و تراويس هيرشي، دو جامعهشناس آمريکايياند که معتقدند براي کنترل شدن انسانها و مجرم نشدنشان وجود چهار عامل ضروري است. اين دو دانشمند در بحثهاي مفصل خود، يکي از اين چهار عامل را تقيد و پايبندي ميدانند. بر اين اساس دين، به اين دليل که يکي سري تقيدات و پايبنديها براي پيروان خود تعيين ميکند ميتواند عامل مهمي در پيشگيري از وقوع جرم در جامعه باشد. يکي از مهمترين اين تقيدات در دين اسلام در روزهداري به چشم ميخورد که در آن، انسانها مقيد ميشوند به اينکه از صبح تا شب، يک سري از کارها را انجام ندهند. اين امر، تمرين خوبي است براي جرم نکردن.
یاد خدا بازدارنده و آرام بخش
این جرمشناس در ادامه به برخی از آموزههای دینی و نقش آنها در پیشگیری از جرم اشاره میکند. ظهوریان ياد خدا را از این دسته از عوامل مینامد و میگوید: يكى از پيامهاى دين، ياد خداست. ياد خدا و حاضر و ناظر دانستن او به سبب حيا انسان را از جرایم باز مىدارد و به روح او ايمنى مىبخشد. استاد شهيد مرتضى مطهرى در اين باره مىگويد: «هر اندازه كه ايمان مذهبى انسان بيشتر باشد، بيشتر به ياد خداوند است و هر اندازه كه انسان به ياد خداوند باشد، كمتر معصيت مىكند. به هر اندازه كه انسان غافل باشد، يعنى خداوند را فراموش كرده باشد، بيشتر معصيت مىكند و هر اندازه كه خداوند بيشتر به يادش بيايد، كمتر معصيت مىكند. اگر كسى دایمالحضور باشد و هميشه خداوند در نظرش باشد، طبعا هيچوقت گناه نمىكند عبادت براى اين است كه انسان زود به زود به ياد خداوند بيفتد و هر چه كه انسان بيشتر به ياد خدا باشد، بيشتر پايبند اخلاق و حقوق خواهد بود.»
وجدان اخلاقی عامل پشیمانی
این کارشناس ارشد حقوق جزا و جرمشناسی پرورش وجدان يا نفس سرزنشگر را عمل دیگر معرفی میکند و توضیح میدهد: يكى از كاركردهاى دين براى رويارويى با كجروى و پيشگيرى از جرم، بيدار نگهداشتن و پرورش وجدان يا همان نفس سرزنشگر است كه بعضى از دانشمندان اخلاق آن را وجدان اخلاقى يا پليس مخفى نيز مىنامند. ويژگى اين نفس اين است كه صاحبش را در صورت انجام گناه و جرم، زير تيغ سرزنش قرار مىدهد و در نتيجه، سبب پشيمانى او مىشود و زمينه را براى رها كردن خلافكارىها آماده مىسازد. اهميت اين نفس تا آنجاست كه خداوند در قرآن به آن سوگند ياد مىكند و مىفرمايد: «وَ لا اُقْسمُ بالنَّفْس اللَّوّامَه؛ و سوگند به نفس لوامه [و سرزنش گر]». (قيامت: همچنین اگر نهال وجدان آدمى همواره بر اثر دستورهاى دينى آبيارى شود، ميزان گناه و جرم آدمى به كمترين اندازه ممكن خواهد رسيد.
ایمان به معاد بهترین نگهبان انسان
ظهوریان در ادامه به بیان تاثیر باور به روز رستاخيز در کاهش جرایم در جامعه میپردازد و میگوید: دين در دينداران اين باور را پديد مىآورد كه زندگى انسان منحصر به دنياى كنونى نيست، بلكه سرانجام او به جهانى ديگر به نام رستاخيز و معاد پايان مىيابد روزى كه در آن تنها، مهمان عملكردهاى خويش خواهد بود و آنچه را از نيك و بد انجام داده، خواهد ديد. انسان معتقد به معاد، مىداند كه اعمالش همواره تحت كنترل و ظاهر و باطن اعمالش پيش خداى دانا و بينا روشن است و روزى را در پيش دارد كه با كمال دقت به حساب وى رسيدگى خواهد شد.
اين عقيده، كارى را در انسان انجام مىدهد كه از دست صد هزار پليس مخفى و مأمور آگاهى بر نمىآيد؛ زيرا همه آنها از بيرون كار مىكنند و اين نگهبان، نگهبان داخلى است كه هيچ سرّى را نمىتوان از وى پوشانيد.
وی در ادامه بار دیگر به کاهش جرایم در ماه رمضان اشاره میکند و در بررسی دقیقتر دلایل این موضوع میگوید: رويكرد اخلاقي جوانان یکی از دلایلی است که کاهش جرم در ایران وسایر کشورهای مسلمان در ماه رمضان را رقم میزند. ظهوریان توضیح میدهد: جامعهشناسان بر اين باورند كه با شروع ماه مبارك رمضان بخش عمدهاي از جوانان باخود عهد ميكنند گرد رفتار خلاف شرع و انسانيت نروند تا جايي كه همين شيوه براي آنها عادتي ميشود كه در ادامه و پس از ماه مبارك رمضان راه خير و صلاح و انسان دوستي در پيش گيرند.
لزوم تقویت نهاد خانواده
این وکیل دادگستری تقويت نهاد خانواده را عامل دیگر موثر در این موضوع نام میبرد و میگوید: يكي ديگر از مزاياي ماه مبارك رمضان تقويت بنيان و نهاد خانواده از طريق همزيستي بر سر سفرههاي افطار و سحري است تا جايي كه اگر پيش از ماه مبارك رمضان خانوادههاي شاغل و درگير كارهاي روزمره فرصت مييابند تنها يك وعده غذايي آن هم به صورت نامنظم كنار يكديگر باشند اما در ماه رمضان هر كس از اعضاي خانواده در هر كجا كه شاغل است تلاش ميكند خود را به هنگام افطار سر سفره حاضر كند و همين وضعيت در هنگام سحري نيز تكرار ميشود. نهاد خانواده زماني مستحكم و بنيانهاي آن تقويت ميشود كه اعضاي خانواده فرصت بيشتري براي همدلي، همفكري، همانديشي و همصحبتي با يكديگر داشته باشند. ماه مبارك رمضان اين امكان را براي خانوادهها فراهم ميآورد كه بيشتر با هم باشند و از همين رهگذر است كه امكان حركتهاي تكروي كه اغلب از دل آن جرم مي خيزد به حداقل ميرسد.
با توجه به آنچه کارشناسان در گفتوگو با حمایت مورد تاکید قرار دادند، تاثیر دین در کاهش جرایم هم در بسیاری از اندیشهها متفکران شرقی و غربی مورد تایید قرار گرفته است و هم دلایل عملی مانند کاهش ارتکاب جرایم در ماه رمضان آن را تایید میکند.
برچسبها: پلیس درونی سد راه خلاف
ادامه مطلب
