فال حافظ

اعتیاد و زنان ؛ تفاو تهای جنسیتی در زمینه سوء مصرف مواد و درمان آن
مقاله حاضر به زمینه کمّی پیدایش و گسترش اعتیاد در زنان، مشکلات روانی، اجتماعی و پزشکی ناشی از آن،

موانع درمان اعتیاد در زنان و تفاوت های جنسیتی در سوء مصرف مواد و درمان آن می پردازد. مقاله حاضر که

ترجم های از یک تحقیق پیمایشی با موضوع اعتیاد زنان و همچنین برخی تحقیقات دیگر که در این زمینه

انجام شده است.

بر اساس نتایج به دست آمده از تحقیق یاد شده، زنان در روابط نزدیک و صمیمانه بیشتر از طریق همسر

خویش به اعتیاد روی م یآورند. همچنین نیروهای منفی گروه همسالان ممکن است رفتار دختران و زنان را

بیش از رفتار پسران و مردان تحت تأثیر قرار دهد. از نقطه نظر نابسامانی های روانی، رابطه بین اختلال فشار

روانی پس از سانحه و اعتیاد ممکن است در بین زنان و دختران قوی تر از این رابطه در بین پسران و مردان

باشد. از اعتیاد زنان، علاوه بر بیماری های س و ءتغذیه، فشار خون بسیار بالا و سرطان، آنان را در معرض

بیمار یهایی خطرناکی مانند هپاتیت و ایدز قرار م یدهد. زنان معتاد در مقایسه با مردان احتمال بیشتری دارد

دچار ایدز و دیگر بیمار یهای ناشی از روابط جنسی شوند و در مقایسه با زنان دیگر احتمال بیشتری وجود

دارد که به بیماری های زنانه و معضلات آن دچار شوند.

در خصوص موانع درمان، زنان بر اساس نگرش اجتماعی و فرهنگی به اعتیاد، اغلب به دلیل اعتیادشان نسبت

به مردان معتاد انگ منف یتر زده می شوند. نگرش اجتماعی دربارۀ ناپسند بودن زن معتاد یک مانع عمده در

درمان آنها به حساب می آید . همچنین مراقبت از بچه مانعی دیگر برای درمان آنها است. این در حالی است

که زنان نسبت به مردان احتمال کمتری دارد که از خانواده و دوستان برای ترک مواد حمایت دریافت کنند.

برنام ههای درمانی نیز اغلب ناخواسته موانعی در راه درمان زنان ایجاد می کند. مانند : موانع مالی، تشریفات زائد

اداری، متمرکز بودن برنامه های درمانی برای مردان و فقدان حساسیت درباره اعتیاد زنان.

موانع روانی درمان نیز عبارت است از درونی کردن این عقیده رایج که اعتیاد یک سقوط اخلاقی است، که در

زنان موجب اجتناب آنها از درمان می شود. و از آنجا که زندگی بدون مواد مستلزم ایجاد تغییرات عمده در

سبک و شکل زندگی است و ایجاد چنین تغییراتی مشکل و دشوار به نظر می رسد، بنابراین مقاومت در برابر

تغییر یک مانع دیگر در راه درمان می شود.

-1 کارشناسی ارشد جامعه شناسی

2

ب هطور کل برنام ههای موفقیت آمیز درمان زنان، باید از تفاو تهای عمده جنسیتی در اعتیاد متأثر باشد و به

نیازهای ویژه زنان و دختران معتاد پاسخ دهد.

کلید واژگان : اعتیاد، زنان، تفاوت های جنسیتی، عوامل خطرزا، موانع درمان

مقدمه :

فقدان بررسی تفاوت های جنسیتی 1 درخصوص اعتیاد و مسائل پیرامون آن و نیز کمبود یا فقر پژوهش درباره

زنان و اعتیاد، مطالعه و بررسی تحقیقات خارجی برای تعقیب ادبیات تحقیق و کشکاش در آنها را لازم می

سازد. البته در این میان، توجه به تفاوت های فرهنگی و اجتماعی و به تبع آن تفاوت های رفتاری در جوامع

مختلف ضروری است. از این رو، درباره موضوع یاد شده، به مطالعه چند تحقیق که از سوی مراکز دانشگاهی و

تحقیقاتی و نیز برخی بنیادهای خیریه که نه تنها به کار رسیدگی و درمان معتادان بلکه به امر تحقیق و

پژوهش در این زمینه پرداخت هاند، اقدام شده است.

شایان ذکر است که متن اصلی این مبحث مربوط به یکی از این تحقیقات تحت عنوان ”زمان و مسایل

جنسیتی در سوء مصرف مواد و درمان اعتیاد 2 “ است. این تحقیق توسط بنیادی به نام کرون 3 که به کار درمان

معتادان تحقیق و پژوهش در این زمینه م یپردازد - انجام شده است. در این تحقیق اطلاعاتی از جامعۀ آمریکا

در زمینه اعتیاد زنان و تفاوت های جنسیتی آنان در خصوص سوء مصرف مواد مخدر مواد مخدر جمع آوری

شده است. همچنین، به اطلاعات و نتایجی که این بنیاد با توجه به تحقیق درباره افراد معتاد بویژه زنان

معتادی که آن مرکز برای معالجه و درمان و حتی اخذ حمایت مراجعه کرده بود هاند، اشاره شده است.

همچنین، شایان ذکر است که در تنظیم مطالب سعی شده است تا آنچه که با جامعۀ ایران از نظر فرهنگی،

اجتماعی و نیز الگوهای رفتاری همخوانی ندارد، مانند مسئله الکل و معضلات مصرف آن در بین زنان امریکا یا

دیگر زنان غربی، حذف و بیشتر به بررسی اعتیاد به مواد مخدر و تفاوت های جنسیتی در این زمینه پرداخته

شود.

قبل از ورود به بحث ، ابتدا به مفاهیم جنس 4 و جنسیت 5 توجه م یشود و سپس مشخص خواهد شد که در این

1- Gender Differences

2- lromen&Addiction Gender issues in Abuse and Treatment

3- CARON Foundtion

4- sex

5- gender

3

مبحث منظور از جنسیت چیست. به عبارت دیگر"اگر جنس به طور زیست شناختی تعیین م یشود، جنسیت

حاصل فرهنگ و اجتماع ساخته م یشود. بنابراین، دو نوع جنس ( نر و ماده) و دو نوع جنسیت (مذکر و

موٌنث) وجود دارد. روا نشناسان اجتماعی هویت جنسیتی 1 را محصول شیوۀ آموزش و تربیت کودک می دانند تا

253 ) در کارهای اخیر مردم شناسی نیز جنس و ب هطور کلی : نتیجه عوامل زیست شناختی 2 (آبرکرومبی، 1984

د رباره خصوصیات ویژگ یهای کالبد شناختی، زیست شناختی و فیزیولوژیکی جسمانی مرد و زن بکار برده

م یشود و جنسیت به نمادهای ویژ های که به طور فرهنگی تفاو تهای زیس تشناختی و فیزیولژیکی جسمانی

3. همچنین درباره تمایز جنس و (253 ؛ زن و مرد را توضیح م یدهند، ارجاع داده م یشود" (برنارد، 1997

جنسیت بیان شد هاست: جنس خصلت زیستی، بیولوژیکی دارد و جنسیت ویژگی روانی و در نتیجه فرهنگی را

نشان می دهد. اگر اصطلاحات مناسب برای جنس نرینه و مادینه "اند. اصطلاحات "مردانه " و " زنانه " نیز

21 ). چنانکه ملاحظه خواهد شد در ذیل بررسی تفاوت های : برای جنسیت مناسب است. (گرت، 1379

جنسیتی درباره سوء مصرف مواد مخدر و اثرات آن، نه تنها تفاوت های فرهنگی، اجتماعی و روانی بلکه به

تفاو تهای زیست شناختی و نیزیلوژیکی خصوصاٌ در زمینه اثرات استفاده از مواد مخدر توسط زنان نیز اشاره

شده است.

"تفاو تهای جنسیتی در نق شهای اجتماعی و فرهنگی، همانند مخاطرات روانی و فیزیکی ممکن است مردان و

زنان نوجوان را به سوی چال شهای مختلف شخصی و محیطی سوق دهد. چنین تفاو تهایی ممکن است در

چگونگی گسترش مسائل مواد مخدر در بین زنان و مردان نوجوان، جستجوی درمان و نحوه پاسخ دادن آنها به

9) "تفاو تهای جنسیتی باید در زمینه رشد اعتیاد و استراتژی های : درمان سهیم باشد 4 (آپلند، 1995

پیشگیری از آن مورد ملاحظه قرار گیرد. به میزانی که متغیر جنسیت، الگوهای استعمال مواد مخدر را تعیین

م یکند. منطقی است که انتظار داشته باشیم که درمان موٌثر با در نظر گرفتن این تفاوت ها همراه باشد.

5. در زمینه پیشگیری نیز " برنامه آموزشی پیشگیرانه باید انگیز ههای زنان را در ارتباط (97: (کلاتیون، 1986

با مصرف مواد مخدر و نیز آسیب پذیری بیشتر آنها در مقایسه با مردان نوجوان(در زمینه نشان ههای بیماریهای

9) در مطالعه بنیادکرون استفاده زنان : جسمانی شدید ناشی از موا دمخدر) مورد تأکید قراردهد(آپلند، 1995

از موادمخدر در امریکا تفاوت های جنسیتی، عوامل خطرزا 6، مشکلات پزشکی و پیامدهای اعتیاد 7، پیامدهای

1- identity - gender

2- Abercrombie

3- Barnard

4- opland

5- clayton

6- Risk Factors

7- Consequences of Addiction, Medical Problem

4

اجتماعی 1 و موانع اجتماعی 2 و روانی 3 درمان در زنان مورد بررسی قرار گرفته است. که اهم این مطالب در ادامه

خواهد آمد.

در این تحقیق آمده است که تا این اواخر مسائل زنان و اعتیاد آنان پنهان بوده است. و زنان معتاد توجه اندکی

را از سوی تامین کنندگان درمان، محققان و عامه ی مردم دریافت می کرد هاند. توجه مسائل و استراتژ یهای

درمان نیز بر مردان متمرکز شده بود. [اما] زنان همچون مردان نسبت به مواد مخدر، الکل و اعتیاد آسی بپذیر

هستند.[ب هطورکل] تحقیقات و بررسی های ملیدرآمریکا گویا نشان می دهد که سوء مصرف مواد مخدر و الکل

در بین زنان رو به افزایش است و روند برابری جنسی در این سوء مصرف به چشم می خورد.

اگرچه مردان فرص تهای بیشتری برای دست یابی به مواد و سوء مصرف آن دارند، ولی قابلیت دسترسی به

مواد برای زنان نیز افزایش یافته است تا جایی که احتمال تجربه مصرف مواد برای زنان نیز به سرعت در حال

گسترش است.

7 درصد مردان در مقایسه / در زمینه رواج اعتیاد نیز یک بررسی ملی در سال 2000 بر آورد کرده است که 7

4/ با 5 درصد زنان آمریکایی از مواد مخدر استفاده می کنند.( با اختلاف جنسیتی کمتر از 3درصد). تقریباٌ 5

3 میلیون نفر داروهای تجویز شده رونگردان و بیش از 3میلیون نفر ب ه طور / میلیون نفر از زنان آمریکایی الکل، 5

مرتب نرخ مواد مخدر غیر قانونی استفاده م یکنند. میزان مصرف نیکوتین و الکل توسط زنان نیز در حال

نزدیک شدن به نرخ مصرف مردان از این مواد است. استفاده غیرپزشکی زنان از مسک نها و آرام بخ شهای و

همچنین داروهای محرک رونگردآنها مساوی یا اغلب بیشتر از استفاده مردان از این داروهاست. در سال

1967 بیش از دو سوم از این قبیل نسخه ها برای زنان بیمار نوشته شده است. میزان مصرف مواد مخدر در بین

نوجوانان دختر و پسر ب ه طور بسیار نگران کننده ای نزدیک به یکسان شدن است. استفاده نوجوانان از مواد

9 درصد است. همین موضوع برای استفاده از الکل / 9 درصد و برای دختران 5 / مخدر غیر قانونی. برای پسران 8

نیز به همین گونه است. بر اساس اطلاعات بنیاد کرون در سال 1999 . ورود زنان نوجوان نسبت به پسران

نوجوان در اعتیاد هروئین، پیش گرفته است.

1-Social Consequences

2- Social Barriers

3- Psychological Barriers

5

تفاو تهای جنسیتی:

"عوامل عاطفی یک عامل تعیین کننده برای مصرف مواد مخدر در بین زنان نوجوان 1 است. زنان نوجوان

ممکن است بیشتر به پاسخ های کلیش های 2 به فشارهای روانی در استفاده از مواد مخدر متمایل و مستعد

باشند؛ تاحدی که زنان نوجوان تمایل بیشتری در استفاده از داروها و مواد برای فرار عاطفی نشان م یدهند،

پیشگیری و برنامه های مداخله گرانه باید این نکته را در مورد دختران مورد تأٌکید قرار دهند.

در بررسی بنیاد کرون آمده است: اگرچه استفاده زنان از مواد مخدر و الکل در حال افزایش است. اختلا فهای

جنسیتی عمده ای هنوز در این زمینه وجوددارد. در مقایسه با مردان احتمال کمتری وجود دارد که زنان از

مواد مخدرغی رقانونی استفاده کنند. مردان در مقایسه با زنان احتمال بیشتری وجود دارد که الکل مصرف کرده

باشند یا مصرف مواد مخدر را در سنین پایین تری آغاز کنند. زنان الکلی نیز در مقایسه با مردان الکلی احتمال

بیشتری دارد که دارای تاریخچۀ خانوادگی مصرف الکل و اعتیاد باشند.

به مجردی که زنان سوء مصرف مواد را آغاز می کنند، نسبت به مردان سریع تر گرایش به اعتیاد را نشان می

دهند و نیز زودتر از آنان پیامدهای منفی (از نقطه نظر پزشکی) را تجربه می کنند. به علاوه، عواملی که خطر

اعتیاد را برای زنان به دنبال دارد با عوامل خطر در مردان متفاوت است. همچنین در مقایسه با مردان، موانع

درمان در زنان ممکن است مشکلات بیشتری را به همراه داشته باشد.

نیکوتین یک مثال جالب از تغییرات جنسیتی در استفاده از مواد مخدر است. اگر چه نیکوتین از اوایل کشت

آن مورد استفاده بوده است، اما این ماده تا اواخر جنگ دوم جهانی توسط مردان استفاده می شد. استفاده زنان

از نیکوتین از اواسط قرن بیستم، افزایش یافته است.

زنان به هنگام ترک اعتیاد (به دلیل دوره ماهیانه اشان) در مقایسه با مردان کمتر به معالجه و روان درمانی و

حتی جایگزین کردن نیکوتین، جواب می دهند. علاوه بر این، زنان اغلب در هنگام ترک اعتیاد شوهرانشان

بیشتر حامی و پشتیبان هستند تا شوهران به هنگام تلاش زنانشان برای ترک اعتیاد.

تفاوت های بین زنان جوامع مختلف نشان می دهد که احتمال مصرف الکل در بین زنان سفید پوست،

آمریکایی، انگلیسی تبار، بریتانیایی و آمریکای شمالی نسبت به زنان سیاهپوست آمریکای لاتین بیشتر است. در

واقع، به میزانی که یک گروه قومی 3 با فرهنگ مسلط آمریکا همسان و همرنگ می شود یا به عبارت دیگر، هر

چه فرهن گپذیری یک گروه اقلیت قومی زنان بیشتر م یشود، این امر یک عامل با اهمیت است که پی شبینی

م یکند مصرف الکل را در گرو ههای مختلف قومی و نژادی است. ب هعلاوه درآمد پایین خانواد ه، تحصیلات کم و

1- Famale adolescents

2- Stereo typical yesponses

3- Ethnic group

6

بیوه بودن زنان از عوامل مرتبط با مصرف الکل در جامعه آمریکاست.

شاخص مهم دیگر استفاده زنان از مواد مخدر زنان محل جغرافیایی است. الگوهای مختلف سوء مصرف مواد

مخدر، به در دسترس بودن این مواد بستگی دارد.

عوامل خطرآفرین 1 برای زنان:

هیچ کس تصمیم نمی گیرد که معتاد شود. در عوض، ترکیب عوامل ژنتیکی، روان شناختی و اجتماعی 2 برخی

زنان را نسبت به اعتیاد از دیگر زنان آسیبپذیرتر م یسازند. محققان توافق دارند که برخی از افراد یک ضعف

ژنتیکی و فردی نسبت به اعتیاد دارند. البته اغلب تحقیقات، روی نمونه هایی از مردان انجام گرفته است. و

مشکل می توان نتایج آنها را به زنان تعمیم داد. به هر حال، تحقیقات مکرر دلالت بر این دارند که زنانی گرفته

با تاریخچه خانوادگی اعتیاد به الکل، در معرض خطر هستند.

کارشناسان زیادی در حوزه مطالعات زنان به رشد زنان در درون شبکه پیچدۀ خویشاوندی و روابط نظر دارند.

این شبکۀ خویشاوندی می تواند دختران و زنان را پرورش داده، آنها را تربیت تربیت و حمایت کند و حتی می

تواند آنان را تخریب کرده و به سوی رفتارهای نادرست و مشکلات و مسائل روان شناختی، مانند افسردگی 3و

اضطراب 4 سوق دهد. این روابط به گروه همسالان 5 فرد نیز گسترش می یابد. گروهی که می توانند موجب

ارتقاء یا عدم تحقق رفتارهای درست و سالم در زمانی م یشوند که فشار این گروه با اهمیت تر از خود فرد شود.

سودمندی و همچنین نیروهای منفی این روابط ممک نست رفتار دختران و زنان را بیش از رفتار پسران و

مردان تحت تاثیر قرار دهد.

نقش روابط نزدیک و صمیمانه در اعتیاد زنان:

دختران و زنان مصرف کننده مواد مخدر و الکل از نوجوانی 6 تا سالخوردگی 7 تحت تاثیر روابط در زندگیشان

قرار دارند. بنظر می رسد دختران نوجوان نسبت به فشار گروه همسالان 8 در مقایسه با پسران، آسیب پذیرتر

هستند و ممکن است به منظور احساس پذیرفته شدن در گروه همسالان، اعتیاد را تجربه کنند. همچنین، زنان

معتاد و الکلی نسبت به مردان احتمال بیشتری دارد که دوست جنسی 9 یا شریک جنسی داشته باشند که

مصرف کنندهٌ این مواد است، همچنین برآورد شده است که یا یک دوم یا یک سوم زنان معتاد با مردی که معتاد است

1-Risk Factors

2- genetic, Psychological and social factors

3- Depression

4- Anxiety

5- Peers

6- adolescence

7-Oldage

8- Peer Pressure

9- Intimate Partner

7

زندگی می کنند. زنان جوان گرایش دارند تا توسط مردی مسن تر که با او روابط صمیمانه و نزدیک دارند با

مواد مخدر آشنا شوند. در برآورد بنیاد کرون،تقریباٌ 25 درصد زنان هروئینی از طریق دوست نزدیک یا

همسرشان با هروئین آشنا شده اند. در حال یکه کمتر از 5 درصد همان طوری که در شکل 1 ملاحظه می شود.

زنان معتاد به هروئین، از طریق دوستی نزدیک که با او ارتباط جنسی داشت هاند و یا دوستی از جنس مخالف با

هروئین آشنا شد هاند؛ این در حالی است که مردان معتاد به هروئین بیشتر از طریق آشنایان و دوستان هم

جنس با مواد مخدر آشنا شده اند. علاوه بر این زنان معتاد در مقایسه با مردان معتاد بیشتر احتمال برای خرید

هروئین پول دریافت دارند و حتی در سوء مصرف مواد مورد حمایت قرار گیرند همچنین این احتمال در زمینه

استفاده مشترک همسران از سرنگ در بین زنان بیشتر از مردان معتاد است. تحقیق دیگری در این زمینه نشان

می دهد که زنان معتاد تزریقی 1معمولاً با مردی که مصرف تزریقی دارد روابط جنسی برقرار م یکنند. این نتایج

دارای معانی ضمنی مهمی در خصوص آسیب پذیری زنان به مواد است. در واقع، زنان گرایش دارند تا از طریق

روابط نزدیک و صمیمانه، با مواد مخدر و الکل آشنا شوند،که این امر می تواند به طور بالقوه نتایج مصیبت باری

برای سلامتی آنان در برداشته باشد.

شکل 1 : آشنایی با هروئین بر حسب جنسیت

(Caron foundation) منبع : بنیاد کرون

1- Intravenous (IV)

8

خشونت و اعتیاد:

خشونت 1 می تواند فیزیکی یا جنسی باشد،که در بین غریبه 2 ها و بیگانگان، دوست جنسی، اعضای خانواده

ودوستان اتفاق می افتد.به نظر می رسد که خشونت و اعتیاد دوسویه 3 هستند، یعنی تاریخچه اجحاف و قربانی

شدن 4 ممک ناست یک زن را به مواد، ممکن است یک عامل خطر آفرین برای ادامه قربانی شدن یک زن باشد.

مجموع های از تحقیق دربارۀ زنان معتاد نشان می دهد که زنان معتاد و الکلی، نسبت به دیگر زنان میزان

بیشتری از خشونت را تجربه و تحمل می کنند. برآورد شده است که تا 90 درصد زنان دارای مسائل و معضلات

ناشی از مصرف مواد، حداقل یک بار در زندگیشان مورد سوء استفاده جنسی قرار گرفته اند. نتایج مطالع های

تازه درباره درمان زنان معتاد دست یافت که پیش از درمان، تقریباً تمامی افراد مورد مطالعه درگیر خشونت به

عنوان قربانی یا تحت تأثیر رفتارهای سوء جنسی،فیزیکی و کلامی( لفظی)، بوده اند.

به طورکلی، زنان نسبت به خشونت در خانواده و در روابط نزدیک ضعیف تر و آسیب پذیر از، این در حالی است

که مردان بیشتر مستعد و متمایل به خشونت در موقعی تهای غیرصمیمی هستند. تحقیقی درباره انواع

خشونت تجربه شده توسط نوجوانان (در یک بیمارستان روان پزشکی) نشان می دهد که شایع ترین ضربه

روانی 5 تجربه شده توسط پسران، از طریق تهاجم و ضرب و شتم توسط افراد گروه همسالان آنها بوده است، در

حال یکه دختران بیشتر قربانی رفتارهای جنسی ناخواسته(تجاوز یا سوء استفاده جنسی) بوده اند.

افرادی که ب هطور مکرر خشونت را متحمل شده اند یا کسانی که قربانی خشونت فیزیکی و جنسی به طور

همزمان بود هاند، (در مقایسه با دیگران)، بیشتر در معرض خطر مصرف مواد قرار می گیرند. همچنین، بنظر

م یآید این افراد از اعتیاد مشکلات روانی بیشتری رنج می برند.

مطالع های که در سراسر کشور آمریکا دربارۀ برنام ههای درمان اعتیاد صورت گرفت، مورد سوء استفاده فیزیکی

و جنسی قرارگرفت هاند. احتمال بیشتری دارد (نسبت به دیگران) که درگیر مشکلات روانی اعتیاد و نیز

بیماریهای چون ایدز می شوند. خشونت جنسی اغلب، به صورت سوء استفاده جنسی یا زنای محارم 61 در

کودکی شروع می شود. نتایج مطالعۀ دیگری در آمریکا درباره درمان افراد مصرف کنندۀ مواد نشان می دهد

که بیش از 40 درصد زنان بیمار، دارای تاریخچه و سابقه سوء استفاده جنسی بوده اند و بیش از نیمی از آنان

مصرف مواد مخدر را قبل از سن 18 سالگی شروع کرده اند.

زنان معتاد در بزرگسالی نیز نسبت به خشونت آسیب پذیر هستند. خشونت خانگی قویاً به شالوده و مبنای

1-Violonce

2-Strangers

3- bi – directional

4-Victimization

5- Troumatic experience

6- Incest

9

مسائل قدرت و کنترل در روابط مربوط است. خشونت در خانواده ب ه طور مستقیم به مصرف مواد مرتبط نیست.

بنابراین با درمان اعتیاد از بین نمی رود. اغلب، فرد معتادی که عامل خشونت در خانه به درمان ویژه و خاصی

برای کنترل عصبانیت نیاز دارد.

به عبارت دیگر زنانی که مواد مخدر یا الکل مصرف می کنند بیشتر در معرض خطر تهاجم، ضرب و شتم و

تجاوز پی در پی (نسبت به دیگر زنان) قرار دارند.

: عوامل روانی خطرزا 12

زنان معتاد در مقایسه با دیگر زنان، مسائل و معضلات روانی بیشتری دارند، گرچه مشخص شده است که

اختلالات افسردگی یا اضطراب شایع ترین بیماری در نزد زنان معتاد به مواد است. یک مطالعه ملی درامریکا

درمان اعتیاد که علائم و نشانه های بیماری های روانی در مردان و زنان بیمار را مقایسه کرده است) نشان می

دهد که زنان نسبت به مردان به احتمال بیشتری دچار بیماری های افسردگی و اضطراب 23 بود هاند. ممکن است

بیمار یهای روانی تأثیرآور مانند افسردگی در زنان، پیش از استفاده از مواد نیز وجود داشته باشد. در حالی که

مردان به احتمال زیاد، ابتدا اعتیادشان را گسترش م یدهند که ممکن است به افسردگی ثانویه ای منجر شود .

این تفاوت بین زنان و مردان از معناهای ضمنی با اهمیتی برای درمان برخوردار است، به طوری که یک

تشخیص اولیه افسردگی 34 نیاز به روان درمانی به همراه درمان اعتیاد دارد. در حالی که یک تشخیص ثانویه از

48 بیمار ، افسردگی 45 ممکن است از طریق درمان مناسب اعتیاد برطرف شود. در بنیاد کرون در سال 2001

زن که گرفتار مشکلات بازگشت بیماری مزمن بودند، با توجه به بیمار یهای روانی که قبل از درمان داشتند،

مورد مصاحبه ساخت یافتهو منظمی قرار گرفتند که 60 درصد دارای نشانه های اضطراب و تقریباٌ 50 درصد

دارای نشانه های افسردگی بودند. تقریباٌ به 40 درصد زنان بیمار پیش از پذیرش در بنیاد کرون، داروهای

. رونگردان تجویز شده بود. شکل 2

1- Psychiatric Risk Factors

2- Depression or anxiety disorders

3- Primary diagnosis of depression

4- Secondary diagnosis of depression

10

( شکل 2 : بیماریهای روانی در زنان تحت درمان سال 2000 (تعداد نمونه 48

همچنین افسردگی همراه با مواد مخدر و الکل می تواند به آسیب پذیری بالایی نسبت به افکار و رفتارهای

خودکشی 1کننده منجر شود.

همچنین افسردگی موضوعاتی مانند خود انگاره 2 و عزت نفس 3 از فرد ارتباط دارد. زنان نسبت به مردان مصرف

کننده مواد، معمولاٌ مشابه اعتیاد ،مسائل روانی تحت تاثیر وراثت 4 و محیط 5 قرار دارند. برای مثال، ممکنست

شخصی ب هطور ژنتیکی تحت تاثیر گسترش افسردگی عمده قرار بگیرد. در هر صورت این افسردگی در اثر

حوادث و رویدادهای منفی یا تجربیات و مسائلی که منجر به افسردگی شوند، بروز م یکند. در این میان زنان

معتاد اغلب حوادث خشونت بار تکان دهند های را از لحاظ روانی تجربه و تحمل کرده اند. به علاوه در تعداد

زیادی از معتادان، سابقه و تاریخچ های از سو ءاستفاده جنسی در کودکی، افسردگی و اضطراب دیده شده است.

در یک مطالعه ملی در امریکا، زنان معتادی که در آنها سابقه سوء استفاده جنسی بوده است، اغلب ب هطور

ابتدائی افسردگی عمیق و مزمنی در آنها و نیز سطح بالایی از اضطراب و نگرانی از آنها تشخیص داده شده

است، در حالی که مردان معتاد احتمالأ دارای اختلال شخصیت ضد اجتماعی 6 مشخص شده اند. اختلال فشار

روانی پس آسیبی 7 یک شرایط روانی است که اغلب به دنبال تحمل یک حادثه تکان دهنده عمده و مهم یا

1- Suicidal thoughts and behavior

2- Self - image

3- Self - esteem

4- Heredity

5- Environment

6- Antisocial Personality disorder

7- Posttraumatic stress disorder (PTSD)

11

تجمع و انباشت حوادث تکان دهنده روانی، مانند شاهد خشونت، قربانی کردن زنان بودن، به وجود می آید.

ضرب ههای 1 روانی ناشی از سوء استفاده جنسی و فیزیکی در مقایسه با دیگر ضربه های روانی میزان بیشتری از

اختلال فشار روانی پس از سانحه را به دنبال دارد. افرادی که مواد مخدر یا الکل مصرف می کنند و قربانی های

خشونت بوده اند،

اغلب از این نوع اختلال رنج می برند. یک مطالعه ملی(درآمریکا) به یک رابطه مستقیم بین اختلال فشار روانی

پس از سانحه و اعتیاد به مواد دست یافت. تحقیقی مطرح م یکند که رابطه بین اختلال فشار روانی پس از

سانحه و اعتیاد ممکن است در بین زنان و دختران قوی تر از این رابطه در بین پسران و مردان باشد.

اختلال یاد شده به احتمال زیاد، زمانی گسترش م ییابد که قربانی بهطور مکرر در روابط خصوصی یا روابط

خانوادگی ضربه روانی ببیند. مانند: زنا و تجاوز توسط محارم یا خشونت زناشویی 2. زنان دارای اختلال فشار

، روانی پس از سانحه که مواد مخدر نیز استفاده کرد هاند، از احساس گناه شدید 3، اضطراب، سرزنش خود 4

افسردگی، احساسات و افکار خودکشی گرایانه 5 و احساس عدم همبستگی رنج م یبرند.

علاوه بر تجربه و تحمل سطح بالایی از نگرانی و اضطراب و افسردگی در زنان معتاد، آسیب پذیری نسبت به

بیمار یهای روانی دیگر نیز در آنها وجود دارد. مانند اختلالات مربوط به خوردن (پراشتهایی و کم اشتهایی

شدید).

پی آمدهای اعتیاد: مشکلات طبی

سو ء مصرف مواد در بین زنان احتمالاٌ با بیمار یهای بی نظیر سوء تغذیه، فشار خون بسیار بالا و بیمار یهای

که از طریق روابط جنسی انتقال می یابند، در ارتباط است. پی آمدهای اعتیاد درباره سلامتی با سن در ارتباط

هستند. مرگ در اثر مصرف مواد مخدر و الکل در جوانان، زنان و دختران تندرست، اغلب با مرگ تصادفی مانند

تصادف اتومبیل، مصرف بیش از حد مواد و خودکشی مرتبط م یبیند، در حالی که زنان میانسال الکلی، بیشتر

از طریق بیماریهای سرطان سینه و پوکی استخوان آسیب می بیند.

سیگار کشیدن ( همراه با مصرف مواد یا بدون آن) مخاطرات بسیاری برای سلامتی زنان به ارمغان می آورد.

این امر اولین علت سرطان ریه است که از سرطان سینه به عنوان علت مرگ زنان در سال 1985 پیشی گرفت.

سرطان های دیگر، در ارتباط با سیگار کشیدن شامل سرطان نای، حفره دهان درونی، مری و سرطان گردن

1- Traumas

2- Marital vilonce

3- Feelings of guilt

4- Self - blame

5- Suicidal thoughts and feelings

12

رحم است. همچنین تنباکو خطر بیماری های قلبی و رگی را زمان یکه همراه با داروهای خوراکی

ضدآبستنی(مانند قرص) مصرف می شود، افزایش م یدهد.

استفادۀ تزریقی 1 مواد و استفاده مشترک معتادان از سرنگ و همچنین رابطه جنسی این افراد زنان را در

معرض خطر بیمار یهای چون هپاتیت 2 و ایدز 3 قرار می دهد. تا سال 1998 ، تقریباٌ 110000 مورد از بیماری

ایدز در میان زنان نوجوان و بزرگسال آمریکایی تشخیص داده شده بود.

زنان مبتلا به ایدز بیشتر از مردان، از طریق مصرف تزریقی مواد ( 47 درصد زنان در مقایسه با 32 درصد مردان)

یا ازطریق تماس جنسی( 19 درصد زنان در مقایسه با 2درصد مردان) آلوده شده اند.

زمان یکه زنان به (ایدز) آلوده می شوند، تقریباٌ با نصف مقدار ویروس نسبت به مردان بیماری درآنها در زمان

مشابهی چون زمان برای مردان،به مرحله شکفتگی و کامل شدن می رسد. همچنین زنان آلوده به

ایدز) نسبت بهزنان دیگردر معرض خطر زیادتری از مشکلات و بیماری رحم 4، بیماریهای عفونی )HIV ویرس

زنانه 5 و بیماریهایی که از طریق روابط جنسی 6 انتقال می یابند، هستند.

همچنین مصرف زیاد کوکائین 7 و تریاک 8 و همچنین الکل زیاد به طور منفی روی عملکردهای تکثیر و تولید

مجدد تخمک 9 در دوران پیش از یائسگی 1010 زنان ( از طریق فعل و انفعالات مواد مخدر با هورمون ها و یا

ازطریق بیمار یهای چون بیماریهای کبد یا سوء تغذیه) ، تأثیر م یگذارند. زنان معتاد در مقایسه با کل

جمعیت، میزان زیادتری مشکلات و بیماری های زنانه دارند. مشکلات تکثیر و تولید مجدد تخمک، بی نظمی

دوره قاعدگی 811 ، توقف زود هنگام قاعدگی 912 و قاعدگی بدون تخمک سازی 1013 را شامل می شود.

1-Drugs intravenously

2- Hepatitis

3- HIV / AIDS

4- Cervical / Problems

5- gynecolgical infections

6- Sexuually transmitted diseases

7- Cocaine

8- Opiate

9- Reproductive functions

10- Premenopausal

11- Irregular menstrual cucles

12- early cessation of menstruation

13- Menstruation without ovulation

13

بارداری:

اکثر داروهای روا نگردان و الکل به آسانی از جفت رد م یشوند و می تواند تاثیری منفی بر رشد جنین بگذارد.

د رحقیقت توجه عمده به استفاده مواد در دوران بارداری 1، عبارت است از نتایج و پی آمدهای منفی بالقوه ای

که جنین را تهدید می کند. قرار گرفتن رحم در معرض داروها و موادی مانند الکل،کوکائین،آمفتامین، هروئین

و نیکوتین نیز با افزایش میزان سقط غیرعمدی و خودبخود جنین، مرگ و میر پیش از زایمان، تولد نوزاد

نارس، تولد نوزاد با وزن کم و مشکلات رفتاری و رشدی در کودکان، مرتبط است. همچنین، مصرف مواد به

توانایی مادر در تغذیه و مراقبت از فرزندش آسیب م یرساند.به عبار تدیگر، بدون درمان، خویشتنداری در مدت

بارداری همیشه این معنا را نمی دهد که زن بهبود بلندمدتی را در زمینه مصرف مواد به دست آورده باشد. در

حقیقت، تقریباٌ 30 درصد مادران بعد از وضع حمل دوباره به سیگار کشیدن روی می آورند.

پی آمدهای اجتماعی از اعتیاد:

مصرف مواد مخدر به طور منفی زنان و فرزندان و خانواده شان را تحت تاثیر قرار می دهد. به زنانی که الکل و

مواد مخدر مصرف م یکنند در سراسر تاریخ به وسیله عموم و نیز جامعهٌ علمی به عنوان افراد ب یبن د و بار و بی

عفت ان گزده م یشوند. زنانی که زیاد مواد زیاد مصرف م یکنند و یا زنان مست به چشم اهدافی مقبول و

پذیرفتنی برای تهاجم جنسی نگریسته می شوند، و مردانی که از نظر جنسی پرخاشگر هستند اغلب اعمالشان

در این زمینه را توجیه می کنند، زیرا آنها می پندارند که این زنان آسیب پذیر و ضعیف، خواهان این قبیل

فعالیتها و روابط جنسی هستند.

بازداشت و زندانی کردن زنان به دلیل خطاهای مرتبط با مواد مخدر در دههٌ گذشتهبه طور شگرف افزایش

یافته است. بازداشت دختران و زنان، در آمریکا به دلیل فروش و یا داشتن مواد مخدر غیرقانونی از سال 1991 تا

42 درصد افزایش داشته است. جرائم انجام گرفته توسط زنان وقتی که با جرائم انجام شده توسط ، 1996

مردان مقایسه م یشود معمولاً فاقد خشونت هستند. این جرائم اغلب شامل دزدی های کوچک و یا ناخنک

زدن 2، فروش مواد 3 و روسپ یگری 4، و همچنین ضرب و شتم یا تهاجم است. زنان زندانی اغلب دارای فرزندانی

هستند که یا توسط خویشاوندان نگهداری م یشود یا به عنوان فرزند خانواده نگهداری و مراقبت قرار م یگیرند.

این فرزندان بیش از اندازه در معرض خطر مصرف مواد و الکل هستند.

1- Prehnancy

2- Shoplifting

3- Selling drugs

4- prostitvtion

14

موانع درمان زنان معتاد:

مردان نسبت به زنان احتمال بیشتری دارد که به درمان اعتیاد بپردازند. در تحقیقی که در بین سال های

1979 و 1990 انجام گرفت، این نتیجه به دست آمد که مردان از امکانات ویژۀ درمان اعتیاد، بیشتر از دیگر

برنام هها استفاده کرده اند؛ در حالی که زنان بیشتر به مراقب تهای پزشکی و روانی توجه داشت هاند.

موانع اجتماعی:

موانع اجتماعی 1 عبارت از: نگرش اجتماعی و فرهنگی 2 به اعتیاد، شبکه روابط زنان و نقش زنان به عنوان

مراقبت کننده و سرویس دهنده. تفاوت مهم بین دیدگاهی که اعتیاد را بک سوء رفتار اخلاقی و یا دیدگاهی

نها قادر است Ĥ که اعتیاد را نوعی بیماری م یداند، موضوع کنترل است. جامعه معتقد است که اخلاقیات در انس

امیال و انگیزه های آنها را کنترل کند. بنابراین، پرخاشگری های خودسرانه به عنوان رفتارهای غیر اخلاقی

محکوم است. متاٌسفانه اغلب افراد، اعتیاد را به عنوان یک موضوع اخلاقی و نه یک بیماری مدنظر دارند و معتاد

را محکوم می کنند که قدرت وارد نشدن در رفتار غیر اخلاقی را ندارد و نمی تواند رفتار غیر اخلاقی خود را

متوقف کند. زنان معتاد که به عنوان همسر، مراقبت دهنده و مادر، پایه و اساس اخلاق به حساب می آیند،

اغلب به دلیل اعتیادشان، منف یتر از مردان منف یتر به آنها انگ اعتیاد زده م یشود. نگر شهای اجتماعی در باره

ناپسند بودن زن معتاد، یک مانع عمده درمان آنها است. حتی زنانی که می دانند از یک بیماری رنج می برند،

این مشکل داره آور را که دیگران مشکل آنها را بپذیرند با خود دارند. آنها م یترسند که خانواده اشان، همراه

شریک و یا جفت شان و یا کارفرمایشان دیدگاه مسلط جامعه را که اعتیاد را یک مشکل اخلاقی می دانند،

داشته باشند و آنها را در درمان حمایت نکنند.

موانع دیگر در درمان زنان عبارت است از شرمی که آنها در طرح مشکل خود با دیگران دارند؛ در واقع آنان

م یترسند کسی که قادر به کمک به آنها نباشد. بعلاوه دکتر بلوم 3 ذکر کرده است که تسهی لگران درمان مانند

پزشکان، اغلب در تشخیص مشکلات اعتیاد در زنان ناتوان هستند، زیرا بیماران زن آنها با کلیشه ها و عقاید

قالبی اجتماعی 4 درباره زنان معتاد همانند نیستند.

روابط با دوست جنسی در زنان بسیار حائز اهمیت است. همان طور که قبلاٌ نیز بیان شد، اکثر زنان معتاد با

دوستانی در ارتباط هستند که آنها نیز معتاد هستند. این دوستان، موانع جدی برای درمان خودشان و دوست

یا جفتشان هستند. زیرا زنان به سختی تحت تأثیر نگرش این دوستان یا زوج هایشان در زمینه درمان هستند.

1- Social Barriers

2- Social and cultural attrtudes

3- Blume

4- Social Stereotupes

15

این زنان اغلب در دنبال کردن درمان ناتوان هستند. یا برعکس در ارتباط با دوست یا جفت معتادشان، احتمال

دارد که آنها را برای درمان تشویق کرده و آنها را در طی درمان و توان بخشی حمایت کنند.

همچنین مسئولیت مراقبت از بچه ها و دیگر وظایف زنان در خانه نیز م یتواند مانع از درمان اعتیاد آنها شود.

مراقبت از بچه ها موضوعی است که در یک سری از تحقیقات به عنوان مانعی در درمان زنان از آن نام برده

شده است. زیرا آنها قادر به پرداخت هزینه نگهداری از فرزندانشان به هنگام درمان نیستند. این در حالی است

که درمان اعتیاد امری بلندمدت است. این زنان اغلب از این که بار نگهداری فرزندانشان به دوش خانواده یا

دوستانشان می افتد شرم دارند و احساس گناه م یکنند. و درباره امکانات لازم برای نگهداری درست و سلامت

فرزندانشان نگران هستند. به علاوه روابط خانوادگی و یا روابط دوستانه ممکن است حمایت کمتری از زنان در

مقایسه با مردان به هنگام درمان به عمل آورد.

یک بررسی ملی در باره درمان زنان معتاد آمریکا، به این نتیجه رسید که زنان نسبت به مردان احتمال کمتری

دارد که خانواده یا دوستانشان، آنها را به ترک اعتیادشان تشویق کنند.

موانع ناشی از برنامه های درمانی:

برنامه های درمانی اغلب به طور ناخواسته موانعی را برای درمان زنان ایجاد می کنند. این موانع عبارتند از :

موانع مالی 1، تشریفات زائد اداری 2، متمرکز بودن برنامهٌ درمانی بر مردان 3 و فقدان حساسیت در خصوص زنان

. معتاد 4

مدارکی موجود است که ویژگیهای کارکنان و کادر درمان و زنان تحت درمان را تحت تاثیر قرار می دهد.

برنامه های درمانی که کارکنان را در زمینه حساس بودن به مسائل جنسیتی آموزش دهد، (مانند بیان نخست

عوامل خطرآفرین یا عواملی که خطر اعتیاد را برای زنان در پی دارد). ممکن است نسبت به برنامه های سنتی

که نسبت به مسائل جنسیتی خنثی بوده اند، در جذب زنان برای درمان موفق تر باشند.

موانع روانی:

این غیرممکن است که در جامعه ای زندگی کنیم ولی برخی یا بیشتر ارزش ها و نگرش های آن جامعه را در

خود جذب نکنیم. این ادراکات و نگرش های درونی شده می تواند موانع روانی در درمان به حساب آید.زنان

بسیاری این عقیده متداول و رایج را درونی کرده اند که اعتیاد یک سقوط اخلاقی است، از این رو از درمان خود

1 Financial barriers

2 Bureaucracy

3 Male – Focused treatment

4 Lack of Sensitivity toward women with addiction

16

اجتناب می کنند و فکر می کنند که خودشان می توانند کنترل خود و یا کنترل اعتیادشان را در مصرف مواد

بدست گیرند. همچنین، آنها شرم زیادی درباره رفتارهای ناشی از اعتیادشان داشته و از درمان به دلیل مخفی

نگاه داشتن شرمشان اجتناب می کنند.

یک مانع عمده درمان، فقدان آگاهی از سختی و دشواری اعتیاد است. زنان نسبت به مردان به احتمال بیشتری

نشان ههای اعتیاد را با مشکلات طبی و روانی اشتباه گرفته و یا آن را به عنوان راهی برای پاسخگویی به فشارها

فرض می کنند.

فقدان دانش درباره نشانه های اعتیاد نیز موانعی را بوجود می آورد. زیرا زنان بیشتر تمایل دارند درمان را از

طریق نظام بهداشت روانی دنبال کنند، تا این که از امکانات درمان اعتیاد بهره گیرند.

از سوی دیگر، مردان به احتمال بیشتر از رفتن به دنبال روان درمانی شرم داشته و بیشتر مشکلاتشان را در

ارتباط با اعتیاد و معتاد بودن مطرح می کنند.

بالاخره،بیشتر مردم تغییر در رفتارشان را مشکل می یابند. این امر بویژه در مورد رفتارهایی که دارای جنبه ها

و اجزاء بیولوژیکی، محیطی و روانی هستند، مانند اعتیاد به مواد و الکل صادق است. افراد معمولاٌ به این دلیل

معتاد م یشوند که نخست مصرف مواد احساس و حال آنها را بهتر از زمانی می سازدکه این مواد را استفاده

نکرد هاند. حتی زمانی که این احساس خوب از بین می رود، میل و نیازی شدید و یا میل به احساس طبیعی

بودن، فرد را به مصرف مواد مخدر می کشاند. زندگی بدون مواد مستلزم ایجاد تغییرات عمده در سبک و شکل

زندگی 1 است و از آنجا که ایجاد چنین تغییراتی مشکل و دشوار است، مقاومت در برابر تغییر 2 یک مانع در راه

درمان می گردد.

( شکل 3: موانع درمان در زنان ( نمونه 356

1- Life - style

2- Resistance to change

17

برنام ههای موفقیت آمیز درمان اعتیاد زنان:

برنام ههای موفقیت آمیز درمان اعتیاد زنان با ملاحظه عوامل اصلی خطرآفرین، نتایج اعتیاد و موانع مراقبت

کردن از زنان طراحی شده است. موسسه ملی مواد درامریکا، دامنهٌ گسترده ای از خدماتی را که ثابت شده است

درمان اعتیاد برای زنان را به طور موثری تکمیل می کند، مشخص کرده است. این خدمات به شرح زیر است:

- غذا، لباس و پناهگاه (خانه و کاشانه)

- هزینه ایاب و ذهاب برای درمان (برای مراجعه به مراکز درمانی و...)

- مراقبت از فرزندان در طول درمان

- مشاوره وآموزش شغلی

- یاری رسانی قانونی

- آموزش خواندن و نوشتن ( سواد آموزی ) و دیگر مهارت های آموزشی

- آموزش مهارت های لازم برای پرورش و تربیت فرزندان

- خانواده درمانی و زناشویی درمانی

- مراقبت پزشکی و خدمات برنامه ریزی خانوادگی

- خدمات حمایت اجتماعی

- ارزیابی روانی و خدمات سلامت روانی (بهداشت روانی).

- آموزش اعتماد به نفس

این توقع که تمام مراکز درمانی خدمات و مراقبت های همانند و همسانی برای زنان تهیه کنند، واقعی نیست.

هما نطور که قبلاٌ توضیح داده شده است، تفاو تهای فرهنگی و سنی در زنان، عواملی که خطر اعتیاد برای

زنان را به همراه دارد را همانند رفتارهای ناشی از اعتیاد، تحت تاثیر قرار می دهد. به هرحال، برای برنامه های

درمان مهم است که از تفاو تهای عمده جنسیتی دراعتیاد آگاه باشیم و رایج ترین مشکلات جمعیت زنان مورد

حمایت و خدمت رسانی را مشخص سازیم. به این طریق، انواع مختلف برنامه های درمان که به نیازهای ویژه

زنان و دختران معتاد پاسخ دهد، می تواند طرح ریزی شود.

18

منابع

. -1 گرت، استفانی، جامعه شناسی جنسیت، کتایون بقایی، نشر دیگر، چاپ اول، تهران، 1379

Refrence :

1. Merle Gordan, susan, ph.D, Direetor of Research and professional Training Caron

Foundation & Addiction: Gender Issues in Abuse and Treatment, 2002 www. Caron.org

2. opland Elizabth A., winters ken c. , stinchfield Randy D ., Examining Gender

Differences in Drug – Abusing Adolescents , center for Adole scent substance Abuse ,

university of Minnesota , Minneapolis , September 1995.

3. Clayton Richard R . , voss , Harwinl . Robbins Cynthia and skinner William F. ,

Gender Differences in Drug Abuse , 5600 Fishers lave , Rockville , Maryland 20857 ,

1986

4. Barnard Alan and spencer Jonlthau, Encyclopedia of Social and cultural

Antlropology , London & Newyork , Routledged , Reprinted : 1997 , 1998 .

5. Abercrombie Nicholas , Hill Stephen and Turner Bryan S .The penguin dictionary of

 

ادامه مطلب